Ogromne zainteresowanie wykładem prof. Elżbiety Raszei – sala Galerii VA wypełniła się po brzegi architektami, planistami oraz pasjonatami dziedzictwa, co potwierdza potrzebę debaty nad degradacją krajobrazu kulturowego Wielkopolski. Prelekcja stała się techniczną analizą systemu, który do XVIII wieku stanowił w tym regionie porządek geometryczny. Olęderska architektura krajobrazu to system "komórek krajobrazowych" narzuconych naturze. Do XVI/XVII wieku Wielkopolska nie znała takiego ładu osadniczego
Wydarzenie Towarzyszące: Wystawa VERNADOC
Wykład stanowi wprowadzenie do wystawy prezentującej prace międzynarodowych warsztatów dokumentacji tradycyjnej architektury wiejskiej VERNADOC (lipiec-sierpień 2023, rejon Nowego Tomyśla). Ekspozycja obejmuje również efekty rewaloryzacji 200-letniej zagrody in Nowej Borui oraz studenckie projekty adaptacji budynków gospodarczych na cele rekreacyjne (UAP).
Czas: 10.02 – 10.03.2026
wt, czw, pt | 16:00 – 18:00
Miejsce: Galeria VA
Al. Marcinkowskiego 26, Poznań
Geometria sieci dróg Budowa w surowym terenie wymagała wytyczenia rygorystycznych osi komunikacyjnych determinujących układ zabudowy. Te geometryczne linie karczunku podyktowały podział własnościowy i stały się szkieletem dla późniejszej infrastruktury regionu, przekształcając nieużytki w zorganizowaną przestrzeń produkcyjną o rzadko spotykanej w tamtym czasie regularności
Zieleń techniczna Szpalery drzew przydrożnych oraz lipy frontowe domostw pełniły funkcję wartości i wspólnoty. Ich rola nie była tylko czysto inżynieryjna: stabilizowały grunt, chroniły budynki przed dominującymi wiatrami i wyznaczały optycznie granice siedlisk. Lipa przed wejściem do domu była stałym elementem kompozycyjnym, pełniącym rolę duchową, mikroklimatyczną ale była też drzewem "społecznym". Pod jej koroną często ustawiano ławy, gdzie, odpoczywano po pracy w polu, przyjmowano gości podejmowano ważne rodzinne i wspólnotowe decyzje.
Markery sadownicze Zdziczałe drzewa owocowe stanowią dziś antropogeniczny zapis historii. Często są jedynym trwałym śladem po dawnych gospodarstwach, których tkanka budowlana uległa całkowitej degradacji. Analiza gatunkowa tych reliktów pozwala odtworzyć zasięg dawnych przydomowych ogrodów i zidentyfikować lokalizację zniszczonych siedlisk w otwartym krajobrazie.
Gospodarka wodna Fundamentem przetrwania systemu na trudnych glebach była wspólnotowa dbałość o drożność rowów melioracyjnych. Olędrzy jako pierwsi wprowadzili w Wielkopolsce tak zaawansowany system odwodnień, który wymagał ścisłej współpracy sąsiedzkiej. Każdy brak drożności na jednym odcinku mógł niszczyć całą strukturę komórek krajobrazowych, wymuszając silną organizację społeczną. System rowów i kanałów to absolutny fundament kultury olęderskiej. Bez nich osadnictwo na terenach zalewowych (takich jak Żuławy Wiślane czy doliny rzek) byłoby po prostu niemożliwe. Olędrzy nie walczyli z wodą brutalną siłą, ale nauczyli się nią inteligentnie zarządzać.
